Tekil İleti gösterimi
Eski 04-16-2009, 14:34   #21
kobali
Bölüm Sorumlusu
 
kobali - ait Kullanıcı Resmi (Avatar)
 
Üyelik tarihi: Jul 2007
Bulunduğu yer: Antalya
İletiler: 1,321
Post Cevap: Türk Dokumacılığı

Makaralı yumak:

Makara denince, aklımıza bugünkü modern makaralak gelmemelidir. Aslında makara sözü, dilimize italyancadan girmiş bir sözcüktür. Eskiden iplikler, çıkrıktan belili şekilde yapılmış ağaçlar üzerine sarılır ve böylece dokuma tezgahlarına konurdu. Bunlar da makaranın başka bir tipi idiler. Kırgızlar bu iplik yumaklarına, çıkrıkla ilgili olarak "çark cip", yani "çark veya makara ipliği" de diyorlardı. Kazan Türkleri de makaraya, "kaldırça" derler. Bu deyiş, çuvaşçaya, "holderçe" şeklinde gelmiştir. Ortaasyada "dürmek" sözüne benzer "türmök" sözü de, hem makara ve hem de yumak anlamlarını karşılamak için söylenmiş sözlerdendir. Görülüyor ki, eski Türklerde, makara ile yumak, birbirlerinden pek o kadar ayrılmamakta idiler.

Anadoludaki durum da aşağı yukarı böyledir. İplik yumağı ile makarası, hemen hemen aynı sözlerle söylenmişlerdir. Anadoluda söylenen "ağşak, aşak" sözleri üzerinde durmuştuk. Yine makara için "dolak, kütük, teker, toka, tokmak, topana" gibi Anadolu deyişleri de, eski Türk özleri gösterirler. Bunların yanında, Batıdan ve İstanbuldan, Anadoluya ticaret yolu ile gelmiş bazı sözler de vardır. Türk kültür tarihi araştırmalarında, şu önemli noktayı da unutmamamız gereklidir. Bu gibi teknik konularda, her arapça veya farsça söz, doğrudan doğruya bir Arap veya İran etkisi olarak kabul edilmemelidir. Aslında bu sözleri meydana getirenler, İstanbuldaki kültür tesirleri ile yapmacık dil olmuştu.

Örneğin Anadoluda, "makara ipliği" için kullanılan "kütük tiresi" sözünün yarısı, Anadolu ve diğer yarısı da, İstanbul etkisinde kalmıştı. Yalnız Anadoluda değil; eski Ortaasyada da İran ve Türk kültür ilişkileri dolayısı ile bu konuda, bazı yabancı etkiler görülmüştü. Kaşgarlı Mahmud tarafından derlenmiş ve "eğirilmiş ip yumağı" anlamına gelen, "teşrüm, tüşrüm" sözlerini, buna örnek olarak verebiliriz. Aslında bu deyiş, geniş bir şekilde İran etkisi altında kalmış olan Argu Türk ağzından derlenmişti. Fakat bu sözlerin hepsi de, eski Türklerden toplanmışlardı.
__________________
ÖNCE VATAN
kobali isimli Üye şimdilik offline konumundadır   Alıntı ile Cevapla
 
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56